Słownik
I filar- czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), który administruje Funduszem Ubezpieczeń Społecznych (FUS). Ten element systemu emerytalnego jest państwowy. Oszczędności w I filarze nie są inwestowane - są przeznaczane na bieżące wypłaty z ZUSu, natomiast składki są ewidencjonowane na indywidualnych kontach, co będzie wykorzystane w procesie obliczania przyszłej emerytury. Nie jest możliwe dziedziczenie zgromadzonych składek. Do I filaru trafiają środki w wysokości 12,22% podstawy składki.
II filar – (Otwarty Fundusz Emerytalny, OFE)- to część zreformowanego systemu emerytalnego. Składa się z otwartych funduszy
emerytalnych, zarządzanych przez powszechne towarzystwa emerytalne. Oszczędzanie w II filarze jest obowiązkowe dla osób urodzonych po 31 grudnia 1968 r.
Masz prawo samodzielnie wskazać fundusz, do którego mają trafiać Twoje składki. Jeśli nie wybierzesz, podlegasz ogólnopolskiemu losowaniu i zostajesz przydzielony
do przypadkowego funduszu. W czasie trwania ubezpieczenia możesz zmienić fundusz. Podstawowa różnica między I a II filarem to fakt, że składki przekazywane
do w II filaru są inwestowane, a zgromadzone środki są dziedziczone. Działalność funduszy emerytalnych jest szczegółowo uregulowana i poddana państwowemu nadzorowi.
Do II filaru trafiają środki w wysokości 7,3% podstawy składki.
W OFE działa jednak wiele zabezpieczeń, które chronią nasze pieniądze.
1. Po pierwsze - są wyznaczone limity inwestycyjne- czyli ile pieniędzy i w co można zainwestować.
2. Po drugie - OFE mają wyznaczony minimalny pułap, ile muszą zarobić. Jeśli w określonym czasie nie zarobią tyle, ile wynosi ten pułap, Powszechne Towarzystwo Emerytalne będzie musiało dopłacić różnicę z własnych środków.
3. Po trzecie - OFE nie może zbankrutować. Gwarantuje nam to prawo.
III filar- dobrowolne (nieobowiązkowe) formy dodatkowego oszczędzania na przyszłą emeryturę. Na III filar składają się pracownicze programy emerytalne (PPE) oraz indywidualne konta emerytalne (IKE). W niektórych ujęciach do III filaru zaliczane są także wszelkie inne formy długoterminowego oszczędzania z przeznaczaniem na przyszłą emeryturą.
Członek funduszu- osoba, która uzyskała członkostwo w Otwartym Funduszu Emerytalnym
Depozytariusz - Podmiot przechowujący środki pochodzące ze składek ubezpieczonych zgromadzonych przez Otwarty Fundusz Emerytalny. Funkcję tę może pełnić bank krajowy lub Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. Depozytariusz ma obowiązek zapewnić, aby aktywa OFE były lokowane zgodnie z przepisami prawa i statutem funduszu. W przypadku decyzji inwestycyjnych niezgodnych z prawem, depozytariusz ponosi odpowiedzialność finansową. Depozytariusz jest zobowiązany niezwłocznie poinformować Komisję Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych o nieprawidłowościach funduszu, które w jego ocenie, stanowią naruszenie prawa, postanowień statutu funduszu lub powodują, że interesy członków funduszu nie są należycie uwzględniane.
Dywersyfikacja portfela - zróżnicowanie ryzyka inwestycyjnego, poprzez odpowiednie ukształtowanie składu portfela inwestycji. Inwestując w wiele walorów (np. w akcje kilkudziesięciu przedsiębiorstw) unikamy ryzyka zmian ceny akcji danego przedsiębiorstwa - związanych z jego wynikami finansowymi, zarządem, strukturą finansową, itp. Stopa zwrotu uzyskana z inwestycji w zdywersyfikowanym portfel aktywów będzie niższa, niż maksymalna stopa zwrotu wykazana przez najbardziej rentowny składnik portfela, lecz jednocześnie ryzyko wyników portfela będzie istotnie mniejsze od ryzyka związanego z wynikiem każdego jego składników.
Fundusz Gwarancyjny - fundusz na który powszechne towarzystwa emerytalne dokonują wpłat pochodzących ze środków własnych. Składa się z dwóch części:
- podstawowej - administrowanej przez podmiot zewnętrzny - Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych
- dodatkowej - tworzonej przez OFE.
Środki zgromadzone w części podstawowej Funduszu Gwarancyjnego przeznaczone są na dokonywanie wypłat na rzecz otwartych funduszy, w których wystąpił niedobór - w przypadku kiedy środki na rachunku rezerwowym PTE oraz własne środki towarzystwa nie są wystarczające na pokrycie tego niedoboru - a także na pokrycie innych szkód, w zakresie w jakim towarzystwo nie ponosi za nie odpowiedzialności lub szkody te nie mogą być pokryte z jego masy upadłości.
Indywidualne Konta Emerytalne – IKE - forma gromadzenia oszczędności w wybranej, jednej z 4 instytucji: funduszu inwestycyjnym, domu maklerskim, zakładzie ubezpieczeń lub banku. Oszczędności gromadzone w IKE są zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych pod warunkiem, że oszczędzający będzie gromadził środki na jednym koncie. Wpłaty dokonywane na IKE nie mogą przekroczyć półtorakrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na danych rok. Regulacje dotyczące IKE w życie weszły 1 września 2004 roku.
Jednostka rozrachunkowa - umowne jednostki na które przeliczane są środki przekazywane do otwartego funduszu emerytalnego - składki oraz wypłaty transferowe. Zmiana wartości jednostek obrazuje zmianę wartości aktywów funduszu wynikających z zysku lub ze straty z podejmowanych inwestycji. Porównując wartości jednostek rozrachunkowych w pewnym okresie czasu otrzymujemy stopę zwrotu funduszu, która pokazuje opłacalność poczynionych przez fundusz inwestycji. Im wyższa wartość jednostki rozrachunkowej, tym wyższą stopę zwrotu osiągnął dany fundusz i tym większy przyrost środków pochodzących z inwestycji funduszu na rachunkach jego członków.
KNF – (Komisja Nadzoru Finansowego) - sprawuje nadzór nad sektorem bankowym, rynkiem kapitałowym, ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz nad instytucjami pieniądza elektronicznego.
Losowanie do OFE - przeprowadzane dwa razy w roku - pod koniec stycznia i lipca - ZUS spośród osób, które podlegały ubezpieczeniu społecznemu, a nie przystąpiły do żadnego z funduszy, chociaż były do tego zobowiązane. Aby uniknąć losowania należy podpisać umowę z Funduszem Emerytalnym do 10 stycznia lub 10 lipca danego roku. Losowanie poprzedzone jest zawiadomieniem o konieczności wyboru OFE wysyłanym przez ZUS. W losowaniu uczestniczą tylko wybrane fundusze - te, które osiągnęły stopy zwrotu powyżej średniej oraz nie należą do największych funduszy, tj. ich udział w rynku nie przekracza 10% wartości aktywów netto wszystkich OFE.
Minimalna wymagana stopa zwrotu - wyliczana co kwartał przez KNF stopa zwrotu z inwestycji w danym okresie. Jeśli stopa ta nie zostanie osiągnięta przez dane PTE, jest ono zobowiązane dopłacić różnicę ze środków własnych.
Opłata transferowa - opłata, którą musi uiścić członek funduszu w przypadku zmiany funduszu na inny. W przypadku przystąpienia do innego funduszu po 1 kwietnia 2004 roku, członek uiszcza opłatę ze środków własnych. Zmiana jest bezpłatna po upływie 2 lat, od podpisania poprzedniej umowy. Opłata za zmianę przed upływem 12 miesięcy to 160zł, przy stażu członkowskim pomiędzy 12 a 24 miesiące - 80 zł ze środków własnych.
Opłaty pobierane przez Otwarte Fundusze Emerytalne
opłata potrącana z przekazywanych składek członka OFE - wysokość opłaty dystrybucyjnej jest określona w statucie każdego funduszu, nie może być jednak wyższa niż:
- 7% kwoty z wpłaconych składek w latach 2004-2010
- 6,125% kwoty z wpłaconych składek w roku 2011
- 5,25% kwoty z wpłaconych składek w roku 2012
- 4,375% kwoty z wpłaconych składek w roku 2013
- 3,5% kwoty z wpłaconych składek w roku 2014
opłata za zarządzanie funduszem, która składa się z:
- części stałej - w wysokości nie wyższej niż 0,045% zarządzanych aktywów netto funduszu w skali miesiąca przy wartości aktywów do 8 mld zł, powyżej tej kwoty maksymalna wartość opłaty jest proporcjonalnie niższa - do 0,015% w skali miesiąca; wysokość opłaty określona jest w statucie OFE.
- cześć zmiennej - uzależnionej od wyników inwestycyjnych osiąganych przez fundusz - wysokość tej opłaty wynosi nie więcej niż 0,005% wartości aktywów netto w skali miesiąca. Pobierana jest proporcjonalnie do osiąganych wyników inwestycyjnych, przy założeniu że towarzystwo zarządzające funduszem, który uzyskał najwyższą stopę zwrotu pobiera całość opłaty, a towarzystwo, którego fundusz uzyskał najniższą stopę zwrotu nie pobiera jej. tzw. opłatę transferową - pobieraną w przypadku, zmiany OFE przed upływem 24 miesięcy członkostwa w funduszu; wysokość opłaty wynosi 160 zł - w przypadku stażu członkowskiego nie dłuższego niż 12 miesięcy i 80 zł - w przypadku stażu członkowskiego wynoszącego więcej niż 12 miesięcy, ale mniej niż 24 miesiące. Opłata jest pokrywana z własnych środków członka funduszu. Ponadto z aktywów funduszu (a więc środków członków funduszu) są pokrywane koszty związane z działalnością inwestycyjną funduszu oraz koszty wynikające z przechowywania aktywów funduszu (wynagrodzenie dla depozytariusza).
Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE, II Filar) - są tworzone, zarządzane i reprezentowane w stosunkach z osobami trzecimi przez powszechne towarzystwa emerytalne (PTE). Otwarte fundusze emerytalne są jednak odrębnymi podmiotami posiadającymi osobowość prawną; nie posiadają natomiast zdolności upadłościowej tzn. nie mogą ogłosić bankructwa, gdyż dysponują majątkiem odrębnym od majątku towarzystwa. Przedmiotem działalności funduszy jest gromadzenie i inwestowanie środków zebranych na indywidualnych kontach członków OFE z przeznaczeniem na świadczenie emerytalne. Podobnie jak PTE otwarte fundusze emerytalne podlegają nadzorowi państwa sprawowanemu przez Komisję Nadzoru Finansowego. W przypadku połączenia towarzystw lub nabycia towarzystwa przez inne PTE, fundusz ulega likwidacji. Nie oznacza to jednak likwidacji indywidualnych kont członków funduszu - ich środki przenoszone są innego OFE. Przystąpienie do wybranego OFE jest obowiązkowe dla osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu urodzonych po dniu 31 grudnia 1968 roku. Ubezpieczony może dokonać zmiany funduszu przenosząc zgromadzony dotąd kapitał do innego wybranego przez siebie funduszu emerytalnego - dotychczasowy fundusz nie może ograniczać jego prawa do zmiany.
W OFE działa jednak wiele zabezpieczeń, które chronią nasze pieniądze.
Po pierwsze - są wyznaczone limity inwestycyjne- czyli ile pieniędzy i w co można zainwestować.
Po drugie - OFE mają wyznaczony minimalny pułap, ile muszą zarobić. Jeśli w określonym czasie nie zarobią tyle, ile wynosi ten pułap, Powszechne Towarzystwo Emerytalne będzie musiało dopłacić różnicę z własnych środków.
Po trzecie - OFE nie może zbankrutować. Gwarantuje nam to prawo.
Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE) - to podmioty działające w formie spółki akcyjnej, których wyłącznym przedmiotem działalności jest utworzenie, a następnie zarządzanie otwartym funduszem emerytalnym (OFE). Powstanie PTE związane jest ze spełnieniem szeregu wymogów dotyczących kapitału akcyjnego, organizacji spółki oraz osób zarządzających. Powszechne towarzystwa emerytalne, zarządzające odpłatnie składkami ubezpieczonych zgromadzonymi w OFE, podlegają nadzorowi państwa. Instytucją, która realizuje to zadanie jest Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNF). Utworzenie PTE następuje po uzyskaniu zgody Komisji Nadzoru. Zgoda Komisji jest także konieczna do połączenia PTE z innym towarzystwem lub przekazania zarządzania OFE innemu PTE. Funkcje nadzorcze państwa, mające na celu ochronę interesów członków funduszy i realizowane przez KNF, oraz restrykcyjne wymagania, jakim podlega utworzenie powszechnego towarzystwa emerytalnego, mają na celu zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa zgromadzonych w OFE środków.
Rzecznik Ubezpieczonych - osoba powołana do reprezentowania interesów ubezpieczonych oraz członków funduszy emerytalnych. Swoje zadania wykonuje przy pomocy Biura Rzecznika Ubezpieczonych. Do jego zadań należy rozpatrywanie skarg, opiniowanie aktów prawnych i zgłaszanie konieczności zmian w prawie, informowanie organów nadzoru i kontroli o stwierdzanych nieprawidłowościach oraz prowadzenie działalności edukacyjnej i informacyjnej. Stanowiska Rzecznika Ubezpieczonych wydawane w poszczególnych sprawach nie są wiążące dla stron, dlatego rozpatrzenie skargi nie zastępuje sądowej procedury rozpatrywania sporów. Moc wiążącą dla stron mają natomiast orzeczenia Sądu Polubownego powołanego przy Rzeczniku Ubezpieczonych. Na przeprowadzenie postępowania przed Sądem Polubownym potrzebna jest zgoda obu stron sporu.
Składka na ubezpieczenie emerytalne - składka na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52% podstawy wymiaru składki (z reguły wynagrodzenia) i jest opłacana w równej części przez pracownika i pracodawcę. Całość składki trafia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który część składki w wysokości 7,3% podstawy wymiaru składki, przekazuje do Otwartego Funduszu Emerytalnego.
Staż członkowski w OFE - staż członkowski w funduszu ma znaczenie w przypadku pobierania opłaty z powodu zmiany funduszu - wynosi ona 160 zł, jeżeli od ostatniego dnia miesiąca, w którym uzyskano członkostwo do dnia wypłaty transferowej z rachunku członka w funduszu do innego funduszu upłynęło nie więcej niż 12 miesięcy lub 80 zł - jeżeli do dnia wypłaty upłynęło więcej niż 12 miesięcy, ale mniej niż 24 miesiące. Po upływie 24 miesięcy członkostwa w funduszu zmiana OFE jest dokonywana bezpłatnie.
Stopa zwrotu funduszu - stopa zwrotu obrazuje opłacalność zrealizowanych przez fundusz inwestycji. Stopy zwrotu za okres ostatnich 36 miesięcy są ustalane przez poszczególne fundusze emerytalne dwa razy w roku - na koniec marca i września. Stopy zwrotu OFE wraz ze średnią ważoną oraz minimalną wymaganą stopą zwrotu podawane są do publicznej wiadomości przez Komisję Nadzoru.
Wiek emerytalny - w Polsce wiek emerytalny dla kobiet wynosi 60 lat, dla mężczyzn - 65 lat.
Wypłata transferowa/transfer - przeniesienie środków zgromadzonych na koncie członka OFE do innego funduszu dokonane w wyniku zmiany funduszu, na podstawie zawiadomienia przez członka o zawarciu umowy z nowym funduszem. W przypadku stażu członkowskiego krótszego niż 24 miesiące wypłata transferowa dokonywana jest pod warunkiem uiszczenia tzw. opłaty transferowej. Wypłaty transferowe pomiędzy otwartymi funduszami odbywają się 4 razy w roku - w ostatnim dniu roboczym lutego, maja, sierpnia i listopada.
